[Career] Cuối năm và chuyện lương lậu.

January 5, 2018

Intro

Sau một thời gian vắng bóng không văn vẻ, bỗng nhiên một ngày trời mưa gió lạnh lẽo khiến tôi có cảm hứng xuất văn trở lại. Lý do lớn nhất có lẽ là LƯỜI. Và hơn nữa, tôi đang có ý định biến blog này thành nơi nó mang thiên hướng chuyên nghiệpcá nhân hoá hơn (cá nhân hoá - có nghĩa là tôi không chỉ viết nhiều về kỹ thuật nữa, mà có thể là bất kỳ chủ đề nào tôi muốn dựa trên vốn hiểu biết hạn hẹp của mình). Hi vọng các Sky vẫn tiếp tục ủng hộ.

Chủ đề của ngày hôm nay đã được đề cập ở trên. Với kinh nghiệm năm nào cũng đc tăng lương (năm thì tăng ít năm tăng cực ít), tôi xin phép vào đề luôn.

Ai nên và không nên đọc bài này

- Không nên đọc: Bạn nào đang có tư tưởng là lương mình sẽ auto tăng 1 mức nhất định nào đó sau 1 khoảng thời gian nào đó, bạn rất hài lòng với việc đó thì mình nghĩ bạn không phù hợp với mục tiêu bài viết, có thể quit ngay từ lúc này.

- Nên đọc: số còn lại, rất vui vì bạn đã có chí hướng với tôi. Welcome, nigga.

Oke, let’s move on.

Vấn đề: “Nếu bạn được trả lương 5 đồng, nhưng bạn nghĩ bạn đáng được trả 10 đồng, bạn sẽ làm việc theo kiểu 5 đồng hay 10 đồng?”

Đây là câu hỏi cực kỳ kinh điển và cũng cực kỳ hay theo mình đánh giá, với câu hỏi tâm lí này, chúng ta cũng có thể phát hiện ra một người có khả năng làm việc tốt hay không (dưới góc độ đánh giá của cá nhân người đánh giá)?

Trước khi trả lời câu hỏi, tôi muốn đề cập đến góc độ nhà quản lí trước. Khi 1 tổ chức muốn thuê bạn với giá 5 đồng, thì họ sẽ phải mất đi lượng tiền x2, thậm chí x3 giá đó, cho cái gì hả? Bảo hiểm, tiền thuê địa điểm, điện nước, máy móc, tiền khám bệnh hàng năm, team building, du lịch, tiền gửi xe, đầu tư học hành cho nhân viên, trang trí văn phòng, thậm chí trong lúc ngủ trưa công ty cũng đang trả tiền cho bạn … và số tiền này dường như là cố định hàng tháng cho dù công ty/ tổ chức có tạo ra lợi nhuận hay là lỗ. Vậy tức là họ phải thuê bạn với giá có thể tạo ra lợi nhuận cho họ.

Quay trở về câu hỏi, bạn được giả 5 đồng và chỉ làm đúng kiểu 5 đồng mà thôi, giả sử có trường hợp vượt trên 5 đồng đó (theo bạn đánh giá), ví như đồng nghiệp hỏi han, sếp nhờ làm thêm 1 chút, hoặc làm chưa hết giờ ngồi chơi đợi hết giờ về, ko chủ động xem còn gì mình có thể làm được … Điều đó ok, tất nhiên là lợi cho bạn, và đâu đó có thể chấp nhận được với công ty, tuy nhiên, cái bạn mất thì nhiều hơn là cái bạn được. Cái bạn mất đi chính là giá trị bản thân bạn, sẽ không mấy ai thiết tha cộng tác, làm việc với bạn, sẽ không sếp nào muốn thuê bạn lần 2 và có khả năng gửi feedback đến những nơi khác lưu profile bạn (ví dụ: linkedin, …), và vì những mối quan hệ bị dập tắt đó, bạn có thể sẽ mất đi sự giới thiệu, thậm chí cả những cơ hội cộng tác với những người khác, mà biết đâu đấy các cơ hội đó lại khiến bạn trở thành triệu phú … Sức lao động bản chất nó cũng là một loại hàng hoá, và sức lao động đó được công nhận là tốt và hiệu quả, bền bỉ, không lỗi, không hỏng hóc, … thì giá trị của món hàng đó sẽ auto mà tăng thôi.

Còn nếu bạn làm việc với giá 10 đồng, thì kết quả nó sẽ ngược lại. Bạn ham học hỏi, giúp đỡ người khác, ko quản không gian thời gian làm hết, thậm chí quá mong đợi, bạn cẩn thận với công viẹc của mình, suy nghĩ về những khả năng có thể xảy ra và đón đầu nó, bạn tham gia hầu hết vào các hoạt động của công ty, mọi ngóc ngách, lối hoạt động, mà nhờ vào đó, có thể bạn sẽ có rất nhiều cơ hội học hỏi thêm cái mới, hiểu biết thêm nhiều thứ … nếu bạn đều nắm rõ (nếu can thiệp được thì lại càng tốt)… thì auto giá trị bản thân của bạn sẽ tự lên, giám độc hài lòng, đồng nghiệp thích làm việc cùng … Và kết quả bạn sẽ thấy ngay trong kì tăng lương sắp tới.

Ok, nghe có vẻ hay ho, nhưng nói chung chung thế thì nói làm gì? Phần tiếp theo sẽ là kế hoạch được tăng lương mà cá nhân tôi đã đúc kết.

Làm gì để được tăng lương

Sau nhiều năm làm việc, tôi đã đúc rút được những kinh nghiệm sau, những điều sẽ khiến bạn được tăng lương.

- Làm những thứ tăng năng suất: công ty trả cho bạn 10 đồng vì bạn có năng suất ứng với 10 đồng, nhưng nếu bạn làm những thứ mà trong ngần nấy time, nhưng những việc bạn làm giải quyết được nhiều bài toán, nâng cao năng suất lên x3, x5 thậm chí x10, thì tôi chắc chắn rằng lương của bạn cũng sẽ được tăng (tất nhiên là sẽ khó mà x3, x5, x10 được) nhưng cũng sẽ ko phải là con số nhỏ so với cá nhân.

- Bạn quan trọng với công ty: chả ai muốn để một người quan trọng với công ty ra đi cả, do đó bạn phải làm sao để bạn là người công ty ko muốn mất: tham gia càng nhiều mảng của công ty nhất có thể, đóng góp những khả năg bạn có nhất có thể, làm những thứ khó ko ai làm được, mọi mảng bạn sẽ nắm trong tay, nếu cty mất bạn sẽ là một mất mát lớn, không bao giờ nói ko làm được (cố gắng biết giới hạn của mình) ... Kết quả sẽ rất là ngọt.

- Nâng cao giá trị bản thân: 
    + Kỹ năng: bạn nên đánh giá xem bạn đang ở đâu, cái gì bạn còn thiếu, và lê kế hoạch học tập, nâng cao hiểu biết, kỹ năng, bù những gì bạn còn thiếu mà đặc thù công việc cần, những việc này cần khả năng tự học rất cao (mình sẽ có bài viết khác về việc này nếu có time);
    + Bằng cấp: tất cả những gì liên quan đến đặc thù công việc: bằng cấp tiếng anh; bằng quản lí quốc tế: PMP, PMI; scrum master certification ... Cố gắng bằng cấp càng quốc tế càng tốt, vì nó không những apply cho VN, mà còn ra thế giới và đặc biệt tốt khi bạn làm trong công ty nước ngoài.

- Thương hiệu bản thân: một món hàng mà được quảng cáo tốt thì giá trị của nó cũng được nâng cao hơn (so với những món hàng không được quảng cáo); con người cũng vậy, bạn là iOS developer tốt, có nhiều bài share chất lượng, có network tốt, github nhiều sao, stackoverflow điểm cao ... thì cái giá bạn bán sức lao động cho công ty cũng phải cao hơn.

Got it?

Vậy, lương lậu có phải tất cả?

Trả lời: chắc chắn là KHÔNG rồi. Nó nên chỉ là một phần trong tổng điểm để chọn gắn bó với công nào đó thôi. Trong cái tổng đó có: Phúc lợi, môi trường, đồng nghiệp như thế nào, công đoàn ra sao, có hỗ trợ ăn trưa gửi xe, hồ trợ tiền team building, có đội bóng, tài trợ học hành ko? Riêng bản thân mình thì quan trọng nhất là Ở đó mình có phát triển được gì không? sau đó là một vài lí do khác, rồi mới đến lương, tất nhiên, ko lương hoặc lương thấp sao sống?

Tăng lương bao nhiêu là đủ

Cuối năm đến rồi, và bạn chuẩn bị được tăng lương, thường hay có câu hỏi của manager: “Mong đợi của em về mức lương mới là gì?”; nghe hỏi câu này chắc ai cũng vui, nhiều ngươì tâm lí không vững chắc sẽ phọt ra ngay nhiều mức có thể là quá cao, hay sẽ có tâm lý là đưa ra rồi mới ngớ ra giá đó hơi thấp so với giá trị bản thân … Để mình đưa ra vài gợi ý cho các bạn đánh giá nhé:

- Khả năng kinh doanh của công ty: có nhiều công ty rõ ràng luôn về tình hình tài chính, bạn có thể dựa vào đó mà biết công ty lỗ hay lãi trong năm ngoái, có hướng phát triển thế nào, tại sao lỗ, lỗ do cần đầu tư mở rộng hay do business kém, hoặc lãi như thế nào, bao nhiêu % ... Nếu công ty lãi to thì tốt quá rồi. 

- Giá của thị trường (chức danh): tìm hiểu xem mức giá mà thị trường trả cho 1 vị trí như bạn thì tầm bao nhiêu tiền? xúc cát thì 100-200k/ngày, phụ hồ 250-300k/ngày, tung gạch 300-400k/ngày ... (mình ví dụ thế chứ nào biết ...), bạn là trưởng nhóm thợ xây thì bao tiền? ... Tiền này đã được tính theo mức sống ở khu vực bạn ở.

- Level của bạn: level của bạn ở mức nhỏ, ví dụ ở Việt Nam thì senior xúc cát có giá bao nhiêu? Expert trộn hồ có giá thế nào?

- Giá trị bản thân của bạn: như mình đã viết ở phần Làm gì để được tăng lương phần nâng cao giá trị bản thân.

Nhớ nhé, không bao giờ bán rẻ bản thân, trừ khi được giá.

Khi nào bạn nên đi

Như mình đã nói ở trên, lương lậu không phải là tất cả, nên mình khuyên bạn nào có ý định chuyển công ty thì không nên vì lí do là lương ko tốt hay chỗ khác trả lương cao hơn, mà hãy đong đếm tổng quát cái mà công ty/ tổ chức mới mang lại cho bạn (trong đó có lương). Theo cá nhân mình, chỉ nên đi khi:

- Bắt buộc: chuyển thành phố, người yêu bạn ở xa và không thể xa người ta, bạn có vấn đề về sức khoẻ mà không thể ở đây mãi được ...

- Sếp không tốt: lí do này rất phổ biến luôn, khi bạn cảm thấy sếp không đáng để mình phục vụ nữa, đi thôi. 

- Không còn là chỗ để phát triển bản thân nữa: bạn cảm thấy chỗ này không mang lại cho mình nhiều cơ hội phát triển nữa, hay nó không bằng chỗ mới, mình nghĩ cũng đáng để đong đếm.

Rời bỏ công ty là một quyết định quan trọng, bạn nên cân đo nó cẩn thận trước khi quyết định, tránh đưa cảm xúc vào quyết định này.

Kết

Hi vọng cá bạn lượn lặt được chút gì đó sau bài viết của mình, và giúp ích cho bạn trong công cuộc đi làm công ăn lương.